„Z życia wzięte” – to hasło przewodnie tegorocznego, 29. Pikniku Naukowego Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik, który odbył się 13 czerwca 2026 roku na Stadionie Narodowym w Warszawie. Centrum Nauczania Matematyki i Fizyki (CMF) po raz kolejny reprezentowało Politechnikę Łódzką, przygotowując interaktywne pokazy, które udowodniły, że nauka jest nieodłącznym elementem naszej codzienności.
Podobnie jak w ubiegłych latach, stoisko Politechniki Łódzkiej zlokalizowane w strefie „kultowych eksperymentów” przyciągało tłumy zwiedzających. Przez cały czas trwania Pikniku przed naszym namiotem ustawiały się kolejki chętnych, gotowych samodzielnie przeprowadzić doświadczenia, aby „poczuć” fizykę na własnej skórze.
Dr inż. Sebastian Formański wyjasnia zajwisko Bernoilliego
foto: Janusz Tomaszewski
Bernoulli z życia wzięty – magia przepływów
Sekwencja pokazów poświęcona równaniu Bernoulliego miała na celu wyjaśnienie zjawisk związanych z ciśnieniem statycznym i dynamicznym płynów, które spotykamy w codziennym życiu. Uczestnicy mogli uzyskać odpowiedzi na pytania, dlaczego wiatr potrafi zerwać dach z domu, jak działa rozpylacz do perfum czy profesjonalny pistolet natryskowy do farb i lakierów. W asyście animatorów zwiedzający brali udział w trzech interaktywnych doświadczeniach:
- Pistolet pneumatyczny – wykorzystując szybki przepływ strumienia powietrza, uczestnicy wytwarzali podciśnienie aerodynamiczne (efekt Venturiego), które służyło do zasysania i efektownego wystrzeliwania kolorowych piłeczek pingpongowych. To był hit szczególnie wśród dzieci.
- Paradoks dwóch tarcz – doświadczenie polegało na zbliżaniu dolnej tarczy do nieruchomej górnej, z której środka wydobywało się powietrze. Zamiast zostać odepchniętą, dolna tarcza była „zasysana” przez podciśnienie, a uczestnicy mogli osobiście sprawdzić, przy jakiej prędkości przepływu tarcza zaczyna „spadać” po zredukowaniu strumienia.
- Lewitujące piłeczki – wbrew intuicji, piłeczki pingpongowe umieszczone w szybkich, pionowych strumieniach powietrza nie odlatywały w bok, lecz stabilnie „lewitowały” w osi strumienia.
Całość uzupełniały plakaty edukacyjne wyjaśniające efekt Venturiego i jego praktyczne zastosowania.
Ultrafioletowo – nie zawsze zdrowo
To stanowisko skupiało się na niewidzialnym promieniowaniu ultrafioletowym (UVA i UVB) i jego wpływie na nasze zdrowie podczas opalania. Pokazy pozwalały zrozumieć, jak skutecznie chronić się przed słońcem:
- Testowanie okularów i ubrań – zwiedzający mogli precyzyjnie zmierzyć, w jakim stopniu ich własne okulary przeciwsłoneczne czy ubrania pochłaniają promieniowanie UV. Badanie jakości przyniesionych przez uczestników okularów było jednym z hitów stoiska.
- Źródła promieniowania – do eksperymentów wykorzystywano naturalne światło słoneczne, ale na wypadek, gdyby pogoda nas nie rozpieszczała, mieliśmy również do dyspozycji obudowane sztuczne źródło UV, promieniujące stabilnie i powtarzalnie, niezależnie od okoliczności.
Akustyka w praktyce, pomiary „hałasu”
foto: Piotr Słoma
Niewidzialne oblicza smogu
Aktywność ta redefiniowała pojęcie smogu, rozszerzając je o niewidzialne fale elektromagnetyczne (radiowe, mikrofale) oraz fale akustyczne, które nieustannie oddziałują na nasz organizm.
- Detekcja fal – korzystając z profesjonalnych detektorów, uczestnicy badali poziom promieniowania smartfonów oraz sprawdzali, czy domowe kuchenki mikrofalowe mają „przecieki” promieniowania na zewnątrz obudowy.
- Edukacja zdrowotna – animatorzy wyjaśniali, dlaczego najsilniejsze promieniowanie występuje zanim połączymy się z osobą, do której dzwonimy i dlaczego wtedy lepiej nie trzymać telefonu przy uchu.
- Akustyka w praktyce – za pomocą decybelomierza badano głośność różnych źródeł dźwięku. Kluczowym punktem było wyjaśnienie, dlaczego w skali logarytmicznej różnica zaledwie trzech decybeli to w rzeczywistości dwukrotny wzrost natężenia energii dźwięku.
Strefa dziecięcych inspiracji (Zabawkarium)
Dla najmłodszych przygotowano zestaw działających bez baterii zabawek fizycznych, które demonstrowały zasady równowagi i przemian energii mechanicznej:
- Ptak i Kiwaczek – zabawki te utrzymywały równowagę trwałą w dziwnych pozycjach (np. ptak opierający się tylko dziobem) dzięki celowemu obniżeniu środka masy.
- Dzięcioł na sprężynie – figurka zsuwała się po pręcie dzięki drganiom, które chwilowo niwelowały siłę tarcia pierścienia o „pień”.
- Przewrotek i Dreptak – maszyny te pokonywały równię pochyłą dzięki sprytnemu wykorzystaniu grawitacji – Przewrotek „fikał koziołki” dzięki przemieszczającej się wewnątrz kulce, a Dreptak kroczył dzięki obrotowi nóg względem osi zabawki.
- Wielki kalejdoskop – konstrukcja oparta na układzie trzech luster (graniastosłup trójkątny) pozwalała obserwować bajkowe, symetryczne obrazy powstające podczas wirowania kolorowej tarczy przy jednoczesnym podświetleniu zmienno-kolorowymi diodami LED.
Podsumowanie i promocja
Udział w 29. Pikniku Naukowym był nie tylko doskonałą okazją do popularyzacji nauki, ale także ważnym elementem promocji Politechniki Łódzkiej. Zestawy eksperymentalne zbudowane przez pracowników CMF znajdą teraz zastosowanie podczas zajęć dla szkół patronackich, spotkań z cyklu „Drzwi zawsze otwarte” oraz wrześniowego „Tygodnia z matematyką i fizyką” na PŁ.
Pokazy przygotowali i zaprezentowali: dr hab. inż. Adam Chudecki, dr inż. Dariusz Cybulski, dr inż. Sebastian Formański, Piotr Słoma, dr inż. Krzysztof Wojciechowski, dr inż. Janusz Tomaszewski, mgr inż. Janusz Kuliński oraz Jakub Kędzierski.
