Uroczyste wręczenie Nagrody Jego Magnificencji Rektora Politechniki Łódzkiej oraz Jego Magnificencji Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi za najlepszą oryginalną publikację naukową 2025 roku odbyło się 23 czerwca.
To prestiżowe wyróżnienie przyznawane jest autorom najlepszych międzyuczelnianych, interdyscyplinarnych prac naukowych, które łączą osiągnięcia technologii, nauk ścisłych i medycyny. Konkurs promuje współpracę badaczy obu łódzkich uczelni oraz wspiera rozwój innowacyjnych badań na styku różnych dziedzin nauki.
Laureatem tegorocznej edycji został zespół autorów publikacji „Protein fractions in cow milk inhibit decontamination by cold atmospheric plasma”, opublikowanej w czasopiśmie Food Chemistry 480 (2025) 143865. Nagrodzoną pracę przygotowali: dr n. med. Ewa Tyczkowska-Sieroń z Zakładu Biofizyki i Fizjologii Człowieka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, dr inż. Ryszard Kapica oraz prof. dr hab. inż. Jacek Tyczkowski z Katedry Inżynierii Chemicznej i Molekularnej na Wydziale IPOŚ Politechniki Łódzkiej. Do konkursu zgłoszono 15 zespołów.
Od prawej: rektor PŁ prof. Krzysztof Jóźwik, dr n. med. Ewa Tyczkowska-Sieroń, dr inż. Ryszard Kapica i rektor UMED w Łodzi prof. Janusz Piekarski
foto: Marcin Szmidt
O badaniach opisanych w artykule mówią jego współautorzy:
Mleko jest jednym z najważniejszych produktów spożywczych, dlatego zapewnienie jego bezpieczeństwa mikrobiologicznego ma ogromne znaczenie dla przemysłu mleczarskiego. Szczególnym wyzwaniem są mikroorganizmy z rodzaju Prototheca – bezbarwne algi występujące powszechnie w środowisku, które, poza tym, że mogą powodować zakażenia wymion u krów prowadzące do znacznych strat ekonomicznych, są oportunistycznymi potencjalnie chorobotwórczymi patogenami człowieka. Dodatkowo wykazują one wysoką odporność na wiele metod dezynfekcji oraz proces pasteryzacji.
Postanowiliśmy sprawdzić, czy zimna plazma atmosferyczna mogłaby zostać wykorzystana do eliminacji Prototheca z mleka.
Wcześniejsze doświadczenia wykazały, że plazma skutecznie eliminuje Prototheca hodowaną na podłożach laboratoryjnych, nawet skuteczniej niż niektóre grzyby chorobotwórcze, np. z rodzaju Candida. Nasuwało to przypuszczenie, że użycie palnika plazmy atmosferycznej mogłoby znaleźć zastosowanie również w dekontaminacji mleka.
Porównaliśmy skuteczność działania plazmy wobec Prototheca zawieszonej w roztworze soli fizjologicznej i w mleku. W soli fizjologicznej uzyskano niemal całkowitą eliminację komórek, natomiast w mleku przeżywalność alg pozostawała wysoka. Wskazywało to, że składniki mleka chronią mikroorganizmy przed działaniem reaktywnych form generowanych przez plazmę.
Aby ustalić przyczynę tego zjawiska, przeprowadziliśmy kolejne eksperymenty z całkowicie odtłuszczonym mlekiem, jak też wodnymi roztworami laktozy oraz peptonu K, który imitował białka mleka. Wyniki były jednoznaczne: jedynie obecność peptonu K znacząco ograniczała skuteczność dekontaminacji.
Oznacza to, że za ochronę patogenów odpowiadają przede wszystkim białka, które wychwytują reaktywne indywidua generowane przez plazmę, takie jak rodniki, ograniczając ich dostęp do komórek Prototheca. Wykonane badania pokazują, że skuteczność zimnej plazmy zależy nie tylko od rodzaju mikroorganizmu, ale również od środowiska, w którym się znajduje. Opisane w pracy wyniki mają niewątpliwie szersze znaczenie niż tylko dla badanego problemu dekontaminacji mleka krowiego. Są one kluczowe dla dalszych prac nad zastosowaniem zimnej plazmy w medycynie i technologii żywności.
